Lên Gia Lai ngắm kơ nia

Ngày đăng :07-02-2018


Có 2 loại cây mà văn học đã... chôn chân, chứ không phải chắp cánh, cho nó trở thành đặc sản Tây Nguyên, vĩnh viễn của Tây Nguyên, không ai cãi được, dù người ta có thể gặp nó ở... nhiều nơi trên đất nước ta. Ấy là cây xà nu và cây kơ nia.


Nhớ lần ấy, tôi được một đoàn làm phim từ TP. Hồ Chí Minh mời đi cùng để làm phim xung quanh tác phẩm “Rừng xà nu”. Trước khi đi tôi có khoe trên facebook và thế là đang trên đường, một cô giáo dạy văn bạn tôi gọi điện thoại bảo anh nhớ chụp ảnh cây xà nu để em xem với, bao nhiêu năm dạy tác phẩm mà chưa thấy nó bao giờ. Tôi phì cười, nhà em ở ngay con đường nhiều xà nu và xà nu đẹp nhất Pleiku đấy. 

 

Một cây kơ nia ở huyện Krông Pa. Ảnh: internet

Cô ấy ớ ra không tin, chả lẽ nó lại... đơn giản thế? Nhưng đấy là sự thật, nó là thông, đơn giản thế thôi. Thông 3 lá. Thông có 2 loại, thông 3 lá và thông 2 lá. Thông 2 lá là thông lấy nhựa, nó có thể cho 6 kg nhựa/cây/năm, từ nhựa ấy người ta làm ra colophan, còn gọi là tùng hương và dầu thông, thường dùng để quang nón cho bóng. Còn cái cây xà nu ta đang nói đây nó là thông 3 lá, nhựa rất ít, chủ yếu để lấy gỗ vì gỗ nó nhẹ, phổ biến là làm vỏ thùng đạn. Người dân tộc Tây Nguyên, đặc biệt vùng người Giẻ Triêng ở Đak Glei chỉ sử dụng của xà nu một thứ, một thứ duy nhất, ấy là nhựa của nó để thắp sáng. Họ tước những mảnh nhựa, đốt thay đèn. Tôi đã vào những làng Giẻ Triêng từ thời những năm 80 của thế kỷ trước. Mỗi nhà có một cái đĩa như đĩa cân, treo giữa nhà, trên ấy là leo lét xà nu cháy thay đèn. Lỗ mũi ai cũng đầy muội và mặt thì đen lem nhem, chỉ đôi mắt là sáng quắc.
Còn kơ nia, miền xuôi gọi cây cầy hay cây cậy, là một loại cây vô danh, chả ai để ý, hình như vùng làm quạt giấy người ta dùng nhựa để phết quạt. Nhưng qua tay nhà thơ Ngọc Anh, cây kơ nia trở thành một biểu tượng bất tử của Tây Nguyên. Tôi là người chấp bút cho ông Ksor Krơn-nguyên Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai-Kon Tum, kể về những ngày cuối cùng của Ngọc Anh ở chiến khu Kon Tum để in trong một cuốn sách mỏng do nhà văn Thanh Quế chủ biên in cách đây hơn 20 năm. Những ngày cuối đời của nhà thơ Ngọc Anh rất bi tráng và việc tìm được mộ ông cũng ly kỳ không kém.
Việc dùng cây kơ nia làm hình tượng văn học cho bài thơ là một phát hiện rất đắt của Ngọc Anh. Chúng ta đến giờ vẫn không nhiều người tường tận về kơ nia. Đấy là một loại cây rất ngạo nghễ, chỉ đứng một mình, cô đơn, tán hình trứng, rễ cọc rất dài và hạt ăn được. Trong chiến tranh, nhiều cán bộ, chiến sĩ của ta đã dùng hạt kơ nia thay lương thực. Người Tây Nguyên thì để hạt kơ nia trong gùi và đi, bao giờ mệt ngồi nghỉ và lấy hạt đập ăn, một vài hạt văng ra và mọc thành cây. Đó là lý do mỗi lần đi bộ, cứ khi nào mệt và đói, ta lại gặp một cây kơ nia hiện ra, rợp bóng mát như một đặc ân của trời thả xuống ban cho con người.
Chính họa sĩ Xu Man là người nói với tôi cái ý kơ nia là đặc ân của trời gửi xuống cho con người. Hôm ấy, tôi và ông đạp xe về làng ông, giữa đường dừng lại nghỉ dưới một gốc kơ nia ven đường, uống rượu với hạt kơ nia và ông rủ rỉ kể.
Cũng như dã quỳ, kơ nia đang bạt dần vào rừng sâu. Giờ nó đâm ra hiếm và quý. Đã có một kỹ sư lâm nghiệp bỏ công sức ra nghiên cứu và ươm kơ nia nhưng rồi... nhụt chí. Tôi đã có lần phải tìm cả tháng trời mới mua được một cây kơ nia con mấy tháng tuổi gửi tặng một trường THCS ở Thanh Hóa để trồng ở sân trường vì ông Hiệu trưởng muốn giới thiệu một cách trực quan cho học sinh. Cũng có lần giới thiệu cho một người ở Đak Tô (tỉnh Kon Tum) liên hệ tìm mua kơ nia ở Pleiku nhưng bất thành. Cũng từng lên tiếng đề nghị nên có một con đường kơ nia ở Pleiku và suýt nữa con đường Anh Hùng Núp bây giờ được trồng toàn kơ nia.
Là bởi, rất nhiều khách du lịch bây giờ lên Gia Lai rất muốn được xem, được ngắm cây kơ nia, nhưng phần lớn là thất vọng vì tìm không ra. Tôi từng bỏ ra cả tuần để đi chụp ảnh kơ nia, thấy có mấy cây rất đẹp ở phía sau Công ty 715 ở Ia Grai, ở đường vào Hà Tây và đoạn giáp ranh Kon Tum-Gia Lai, một vài nơi nữa...
Cũng từng chụp được ảnh cái rễ cây kơ nia và nó dài thật. Thế nên ông kỹ sư lâm nghiệp mới nói: Hóa ra các nhà thơ cũng thực tế phết, tả rễ cây kơ nia uống nước nguồn miền Bắc là có lý đấy. Rễ cọc của nó rất dài, ngày xưa các cụ toàn nương theo rễ cọc kơ nia để đào hầm bí mật.
Trung tâm TP. Pleiku giờ đang có mấy cây mới trồng ở khuôn viên Văn phòng Tỉnh ủy và Quảng trường Đại Đoàn Kết. Nếu có một con đường rợp bóng kơ nia, chắc chắn nó sẽ hút du khách chả khác gì con đường thông ở Biển Hồ trà...

 

Tác giả bài viết: Văn Công Hùng
Nguồn: Tổng hợp
Thống kế truy cập
  • Đang truy cập: 1087
  • Tháng hiện tại: 288408
  • Tổng lượt truy cập: 24849657

Có thể bạn chưa xem ?

 

Hinh gioi thieu
Lên đầu trang